BİZİ TAKİP ETMEK İÇİN TIKLAYIN

                
 18.08.2018 YOZGAT'IN ve YOZGATLININ GAZETESİ SIK KULLANILANLARA EKLE  
 
 
Arama
 
Google
 
Şu anda
:
247
Dün
:
4633
Toplam
:
14330862
A'dan Z'ye A.Kadir ÇAPANOĞLU
TOPAL MOLLA
capanoglukadir@yahoo.com.tr
1920 yılında, Afganistan'da Topal Molla lâkabıyla tanınan bir zat ortaya çıkar ve önce bir tekke kurar. Hemen ardından kendi adamlarını Afganistan’ın dört bir yanına salarak ‘’şöyle büyük bir evliya, böyle büyük bir ulema’’ şeklinde reklamını yaptırır.
Üç yıl gibi çok kısa bir zaman içinde Topal Molla'nın müritlerinin sayısı 200 bine ulaşır ve 1925 yılına gelindiğinde daha da artarak 300 bini aşar.

Topal Molla, istediği sayıya ulaşınca Afgan Kralına karşı ayaklanma başlatır. Bir yıl içinde büyük katliamlar yapılarak oluk oluk kan akıtılmış, Afgan Kralı Emanullah’ın ülkesinden kaçmaktan başka çaresi kalmamıştır. Kral Emanullah, vatanından ayrılmak için Afganistan sınırına geldiğinde, aniden yanına esrarengiz bir kişi yaklaşır ve kendisine ‘’Beni tanıdınız mı, ben o meşhur Topal Mollayım. Afganistan’ı karıştırmakla görevliydim, görevimi başarıyla bitirdim ve şimdi İngiltere’ye dönüyorum’’ der.

Afgan Kralı Emanullah acı acı iç çektikten sonra, İngiliz ajanı Topal Mollaya der ki;
‘’Ben senin İngiliz ajanı olduğunu ve hangi görevle Afganistan’a gönderildiğini çok iyi biliyordum. Sen, halkımı öylesine etkilemiştin ve onların gönüllerine girmiştin ki senin İngiliz casusu olduğuna onları inandırmamın imkânı yoktu’’
İngiliz ajanı Topal Molla, sarığını, fesini atmış, uzun sakallarını kesmiş, başında İngiliz fötr şapkası, boğazında gayet kibar kravatıyla, kazandığı zaferin mağrurluğu için de İngiltere’ye doğru yola çıkmıştı.

Kurulduktan sonra Türkiye Cumhuriyeti'ni ilk ziyaret eden devlet başkanı Afganistan Kralı Emanullah Han olur. Kral, batılı ülkelerin “Başkent nasıl olsa İstanbul'a taşınır” düşüncesiyle büyükelçilik bile açmakta isteksiz davrandıkları Ankara'ya 20 Mayıs 1928'de eşiyle birlikte gelir ve bir hafta boyunca Atatürk'ün konuğu olur.
Ziyaretten önce, o zamana kadar hiçbir yabancı devlet başkanı veya kral ağırlanmamış olan Ankara'da büyük bir seferberlik başlar. Henüz yapılmış olan Ankara yolları başka yerlerden sökülüp getirilen ağaçlarla ağaçlandırılır, Ankara Palas'ın yapımına hız verilir. Otel büyük bir hızla bitirilir ve döşenir. Ankara'nın ilk ve o dönemde tek modern oteli olan Ankara Palas'ın ilk konukları Emanullah Han, eşi ve Afgan heyeti olur.

Yeni Türkiye'de yapılanlardan etkilenen Emanullah Han ile 22 Mayıs 1928'de Türkiye-Afgan Dostluk ve İşbirliği Anlaşması imzalanır. Ziyaret sırasında Türkiye ile Afganistan'ın, elçiliklerini karşılıklı olarak “büyükelçilik” düzeyine çıkarması kararlaştırılır. Böylece Kabil, o sırada Türkiye'nin dünyada büyükelçi bulundurduğu 26 ülkeden biri haline gelir.

Afgan Kralı, Atatürk'ten aldığı ilhamla ülkesinde reformlar yapmaya yönelir. Ancak Atatürk, Afganistan’ın Asya’nın ortasında olduğunu belirterek, Büyükelçimiz Yusuf Hikmet Bayur'la Emanullah Han'a “çok dikkatli ve çok temkinli olması” yönünde mesaj gönderir.

Atatürk'ün uyarısından bir süre sonra Afganistan'da Topal Mollanın gerici ayaklanması patlar. Gerekçe; eğitim için Türkiye'ye gönderilmek üzere seçilen 15-20 kişilik kız öğrenci grubu için “Dinsiz Emanullah kızlarımızı kâfirlere peşkeş çekecek” diye çıkarılan söylentidir. Güney'deki aşiretler ayaklanırlar, isyancılar Kabil'e doğru yürümeye başlar.

O sırada Afgan ordusunu ıslah etmek üzere Kabil'de bulunan General Kazım Orbay başkanlığındaki Türk askeri heyeti, Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü imzasıyla gönderilen yazılı talimatla, Emanullah Han'ı “Türk vatanını müdafaa eder gibi, hayatlarını ortaya koyarak” korumakla görevlendirir.
Atatürk de, Kral'ın huzurunda açılacak özel bir telgrafta Emanullah Han'a şu mesajı gönderir:
“Son günlerde Zatı Şahanenizi muztarip eden bazı ahval ve hadisattan haberdar oldum. Eğer vaki ise öz kardeş bildiğim sizin, ıstırabınızı tahfife medar olacak noktai nazarlarımı
bildirmek üzere beni hakikatten haberdar ediniz. Orada bulunan ve yolda emrinize iltihak etmek üzere olan bilcümle Türk ümera ve zabitanı sizin için fedayi hayat emrini almışlardır. Büyük alaka ile cevabınızı intizar ederim kardaşım.”

Atatürk'ün bu mesajı sunulamadan isyancılar Kabil'e girer. Emanullah Han, Yusuf Hikmet Bayur'un ifadesiyle “bir çaduriye bürünerek, kadın kılığında Kabil'den kaçar” ve Roma'ya yerleşir. Zaman zaman Türkiye'ye gelerek Atatürk'le de görüşür.

Atatürk, Emanullah Han'dan sonra Afgan tahtına oturan Mehmet Nadir Han'a biraz mesafeli durdu. Ancak Mehmet Nadir Han da Türkiye'ye ilgili davranır. Yeniden doğan sıcak hava üzerine Kabil Büyükelçisi Yusuf Hikmet Bayur 24 Haziran 1930'da Mehmet Nadir Han'a güven mektubunu sunar ve görüşmeyi Ankara'ya şöyle teller:

“24 Haziran'da itimatnamemi verdim. Kral mükamele (karşılıklı konuşma) esnasında ezcümle şöyle dedi, “kâffemiz (cümlemiz) Reisicumhur Hazretlerini (Atatürk’ü) başımız tanırız”

12.02.2018

Sosyal  Medyada  Paylaş

     
YAZARIN DİĞER YAZILARI
OKUR YORUMLARI
BİR KİTAP
Sayın İsmail Arslan Beyefendi, ilginize bir kere daha teşekkür ederim. Daha öncede son meclis-i mebussan mebuslarından Hayrullah Efendi ile ilgili sorunuz olmuştu. Sorduğunuz soruların bazılarının cevaplarını sahip olabildiğim bilgiler ışığında arz ediyorum.
1- Derviş Bey’in üç çocuğu ve Sariye Hanım isminde biz kız kardeşi var bilavelet. Derviş Bey’in çocuklarının isimleri şöyle; İsmail Bey, İsa Saffet Bey ve Cevriye Hanım. Sorduğunuz İsa Saffet Beyinde üç çocuğu var. Fuat Çapanoğlu (emekli vali), Mehmet Nazif Çapanoğlu (emekli öğretmen) ve Derviş Çapanoğlu (emekli belediye memuru). En son Derviş Bey iki yıl önce Kuşadası’nda vefat etti. Yani üçü de hayatta değil. İsa Saffet Bey’in önce Yozgat dışında bir yerde öğretmenlik yaptığını sonra da Yozgat’ta hem devlet memurluğu hem öğretmenlik yaptığını biliyoruz ama Yozgat dışındaki öğretmenlik yaptığı yer hakkında bir bilgimiz yok. Sizin elinizde bu konuda bir bilgi veya duyum var ise kuvvetle muhtemeldir ki bu yer Eymir olabilir.
2- Hayrullah Efendinin ikisi erkek 8 çocuğu var. Enis Doğan, Avni Doğan (Yozgat mebusu ve Ankara valisi), Fevziye Hn, Rabia Hn, Esma Hn (benim babaannem), Sıdıka Hn, Fermude Hn (Yozgat eski belediye başkanı Fevzi Ayan’ın eşi) ve Aliye Hn. Fermude Hanımın kızı benimde İst/Pertevniyal Lisesinde edebiyat öğretmenim olan Mediha Balkan Hanımefendinin Kızı Zehra Hanımla görüştüm. Maalesef Eymir de hiç akrabamız kalmadı dedi.
3- Rahmetli Nazım Kafaoğlu’nun anıları bende yok. Rahmetli Abbas Sayar ağabeyimin kendi gazetesinde yayınladığı anılarından bir kısım alıntılarda, Yozgat’ta ikamet eden Mehmet Saygı Bey’in arşivinde var.
Selamlar saygılar, iyi bayramlar.
ABDULKADİR ÇAPANOĞLU -- 11.09.2016 12:57
ÇAPANOĞULLARI HADİSESİ BİR İSYANMIDIR? - 2 -

Sayın A.Kadir Çapanoğlu

Çapanoğullarından Derviş beyin oğlu veya kardeşi (tam olarak hatırlamıyorum) İsa bey var Bu kişinin Eymir kasabasında öğretmenlik yapıp yapmadığına dair arşivinizde bilgi ve belge varmı şayet var ise bu konu bizlerle paylaşırmısınız
İsmail arslan
ismail arslan -- 09.09.2016 00:37
BİR KİTAP

Sayın A.Kadir Çapanoğlu

Affınıza sığınarak size üç soru sormak istiyorum cevap verirseniz sevinirim.
1. Meclis-i Mebusana Yozgat Milletvekili olarak giden Hayrullah Efendi'nin Eymirli olduğunu biliyorum. Sizden ricam Hayrullah Efendi'nin sizin tespitlerinize göre Eymir de yaşayan akrabaları varmı

2. Yozgatımızda Belediye Başkanlarından Nazım Kafaoğlu'nun Yozgat İsyanı ile ilgili hatıralarını Yozgat Bozok Gazetesinde iki defa yayınlandığını Abbas Sayar kitabında bahsetmektedir Bu hatıralar elinizde mevcutmu bunun tekrar yayınlamayı düşünürmüsünüz
3.Faik Boran haocanın Yozgat İsyanı ile ilgili olan hatıralarının olduğunu biliyoruz tarihe ışık tutmak açısından bu hatıralar yayınlanamazmı

İsmail ARslan
ismail arslan -- 09.09.2016 00:26
BİR FOTOĞRAFIN HİKÂYESİ
Hakikaten inanilmaz bir goruntu...butun hatlari ile ATATURK.....!
Adınız ve Soyadınız -- 04.08.2016 00:45
SAYIN YILMAZ GÖKSOY’UN ÜÇ SORUSU
Abdülkadir Bey,
Hayvan, ineğin ve sütünün kokusuna alışmış olmasın!
Saygılarımla
Mehlika Filiz Ulusoy -- 25.07.2016 11:12
SAYIN YILMAZ GÖKSOY’UN ÜÇ SORUSU
Gerçekten enteresan bir konu. Genetik mühendisleri açısından araştırılması gereken önemli bir vakıa olduğunu düşünüyorum.
NİLÜFER DANISKA -- 23.07.2016 21:57
MUAVİN KONSOLOS NAFİZ HAŞMET TERKEN DÜN ADADAN AYRILDILAR…
Sizle ilgili yazılarınızı okurken yakın tarihimize de ışık tutarak bizleri bilgilendirmeniz mükemmel. Teşekkürler ediyorum. Sağlıkla ve sevgiyle kalın
Adınız ve Soyadınız -- 09.07.2016 16:27
YOZGAT’A DOĞRU
Abdülkadir Beyin hiç bir yazısını kaçırmamak lazım... Arkadaşlarımı ikaz ediyorum..
ERTUĞRUL KAPUSUZOĞLU -- 01.07.2016 23:09
YOZGAT MEBUSU HAYRULLAH EFENDİ

Sayın İsmail Aslan Bey, ilginize çok teşekkür ederim. Okuyucuyu sıkmamak için yazılarımıızı mümkün olduğunca kısa ve öz yazmaya çalışıyoruz. Bu yüzden bazı bilgiler eksik kalabiliyor. Hatırlatmanız üzerine en azından burada bir kere daha hatırlatmayı uygun gördüm. Selam ve saygılarımla.

Yozgat mebusu Hayrullah Efendi Sorgun Eymir köyü asıllı Emir bin Süleyman oğlu Arif Efendinin oğludur. Hicri 1281, miladi 1855 yılında dünyaya gelmiş 1908 Meclis-i Mebusanı’nda mebusluk görevinde bulunmuş, Edirne ve İstanbul’da evkaf müdürlükleri, kavaninilik (her türlü kusur ve eksiklikten uzak ve temiz olan) yani mali danışmanlık yapmıştır. Mebusluktan sonra Hicazdaki kutsal emanetlerin muhafazası için Cidde Vakıflar Müdürlüğüne tayin edilen Hayrullah Efendi, orada hırsızlık yapmak isteyen hain Araplar tarafından öldürülür. Cennetmekân rahmetli kuzenim yeğeni Zehra Gülcem Artam, yazılı ve sözlü görüşmelerimizde Mekke-i Muazzama da görev yaparken İngilizlerin eline esir düştüğünü ve Seyidi Beşir usera kampında 1916 yılında vefat ettiğini söyler. Hayrullah Efendi, şair, matematikçi ve âlimdir. Yozgat’ın 1/2500 ölçekli haritasını çizmiştir. Hayrullah Efendinin 6 çocuğundan en büyüğü Boğazlıyan, Konya Ereğli Kaymakamlığı, Diyarbakır, Kastamonu, Samsun ve Ankara valiliği yapan Avni Doğan Bey’dir. (d. 1892, Yozgat ö. 14 Haziran 1965). Türk bürokrat ve siyasetçisidir. Mülkiye mezunu olup, Sivas Divân-ı Harbî Örfî Askerî Kâtipliği, TBMM II. Dönem Bozok, III., IV. ve V. Dönem Yozgat, VI.ve VII. Dönem Çankırı Milletvekilliği, II. Dönem Şark İstiklal Mahkemesi Üyeliği, II. ve IV. Dönem Divân-ı Riyâset İdâre Memurluğu, II., III. ve IV. Dönem Divân-ı Riyâset Kâtipliği, TBMM IX. Dönem Yozgat, XI. Dönem Ankara Milletvekilliği ile Kurucu Meclis Ankara İli Temsilciliği, XII Dönem Kastamonu Milletvekilliği ile 26. Hükümet Devlet Bakanlığı yapmıştır. Türkiye’de ilk sendika kurulmasında ve İstiklal savaşımız sırasında Adana’da Fransız işgaline karşı yiğitçe göğüs germiş, gazete çıkarmış Hatay’ın Türkiye sınırları içine iltihak edilmesinde önemli çalışmaları olmuştur. Kimya mühendisi ve ressam olan kuzenim Zehra Gülcem Artam’ı yakalandığı menhus hastalık yüzünden çok genç yaşta kaybettik. Biraz dinlenmesi için İstanbul’a davet etmiştim, çok rahatsız olduğunu gelemeyeceğini söylemişti. Ben Ankara’ya gitmeye karar verdim ama ölüm haberi geldi. Allah’ın rahmeti üzerlerine olsun.

ABDULKADİR ÇAPANOĞLU -- 15.06.2016 11:35
YOZGAT MEBUSU HAYRULLAH EFENDİ
Sayın Abdülkadir bey;
Hayrullah Efendinin babası Emir Süleyman ağa nın Eymirli olduğuna dair elinizde bir belge ve bilgi varmı selamlar
İsmail arslan -- 07.06.2016 23:45
YAZARA GELEN DİĞER OKUR YORUMLARI
Yozgat Gökhan BALCI
YOZGAT GAZETESİ WEB SİTESİ Yayın başlangıcı Mart 2006
YOZGAT Gazeteclik, Matbaacılık ve Reklamcılık Ltd.Şti. Kurucusu : Osman Hakan KİRACI
© Copright (Tüm Hakları Saklıdır. ) izin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılmaz
Tel : 0 (354) 212 46 46 Sitemiz Basın Meslek ilkelerine uymayı taahhüt eder. / yozgatgazetesi@yahoo.com
FAX: 0 (354) 217 49 00