BİZİ TAKİP ETMEK İÇİN TIKLAYIN

                
 16.07.2018 YOZGAT'IN ve YOZGATLININ GAZETESİ SIK KULLANILANLARA EKLE  
 
 
Arama
 
Google
 
Şu anda
:
193
Dün
:
4633
Toplam
:
14106364
A'dan Z'ye A.Kadir ÇAPANOĞLU
DEDEDEN TORUNA ÖVÜNÇ DUYULACAK 250 YILLIK BİR GEÇMİŞ
capanoglukadir@yahoo.com.tr
Değerli okuyucular, Yozgat’ımızın tarihi ile ilgili yaptığım araştırmaları değişik makalelerimde sizinle paylaşırken şu akrabalığın farkına vardım. Çapanoğlu Mustafa Paşanın baş ustası Nağaş Simon, onun torunu Çapanoğlu Süleyman Bey’in hazinedarı Ohannes Aslanyan ve onunda torunu Mustafa Kemal paşaya Atatürk soyadını öneren Agop Martayan Dilaçar. Nereden nereye?

Bu üç değerli Ermeni yurttaşımızı bu yazımda kısaca sizlere tanıtacağım.

Nağaş Simon usta: . Babası Ömer ağadan sonra Yozgat’ı şehir yapan kişi Çapanoğlu Ahmet Paşadır. Ahmet Paşa (1730-1765) kendisine bir saray yaptırıyor. Çapanoğulları sarayının yapılmasında yalnızca Yozgat’tan değil, Yozgat’ın dışında Kayseri’den, Sivas’tan, Amasya’dan Rum ve Ermeni mimarlar ve ustalar getiriliyor. Bunların arasında büyük usta Nağaş Simon’un ayrı bir yeri var. Yozgat’taki hemen bütün ahşap ve taş işçiliklerini Nağaş Simon ve ailesi yapmışlar. 1779 da Çapanoğlu Mustafa Paşanın yaptırdığı Çapanoğlu Büyük Camiinin ki, bu cami İstanbul’daki Süleymaniye camisinin ikizidir. Bu muhteşem caminin iç mekân süslemeleri de Ermeni büyük usta Nağaş Simon usta tarafından yapılmış.

Mustafa Paşa, Nağaş Simon’un çalışmalarından çok memnun kalmış ve her zaman mükâfatlandırmıştı. Kendisine de küçük bir konak yapması için müsaade etmiştir ve yapılması da Mustafa Paşa tarafından sağlanmıştır. Bu konak ancak 1915 lere kadar ayakta kalabilmiştir. Konağın diğer Türk evleri gibi haremlik ve selamlık olarak iki girişi vardı. Çünkü Ermeni cemaati de Türkler gibi yaşıyordu. Nağaş Simon, Yozgat’ın içinde kendi konağını yaptıktan sonra Ermeni kız çocukların eğitimi içinde küçük bir meslek okulu ile küçük bir kilisede yapıyor. Kitaptaki okulun resmine bakıyorum sanki bizim Cumhuriyet mektebi.(Yazar’ın notu: Bu konuda bilgisine başvurduğum Yozgat’ın canlı tarihi Yılmaz Göksoy ağabeyim şu bilgileri verdi. “Bu okulun yeri şimdiki Anadolu Lisesinin olduğu yerdi ve kilisenin bahçesindeydi. Şimdi Bozok Üniversitesi Rektörlüğü olan Cumhuriyet Mektebine çok benzerdi. Sonraki ismi sanırım İsmet Paşa mektebiydi ve çok büyük bir müsamere salonu vardı. Kilisenin de çok güzel altın varaklı alçı süslemeleri vardı. Kilise yıkılınca bu süslemeler şimdi Hükümet Binasının olduğu yerdeki çayevinin olduğu yerde bulunan sinema binasında kullanılmıştı. Bu sinema 1920 li yıllarda belediye tarafından yaptırılmıştı.”)

1852 tarihinde torunu Ohan (Ohannes) çorbacı (Aslanyan) sadece kız öğrenciler için yapılan bu okulu yenilemiş ve büyüterek üstüne bir kat daha ilave etmiş. O zamanlar diğer şehirlerde kızlar için böyle ayrı okul yoktu. Bütün bunlar Mustafa Paşanın izni ile olmuştu. Ohan çorbacı daha sonra meydanda kendi küçük bir kilise (şapel) yaptırıyor. İsmi de Surp Asvadazin (Meryem ana). Çapanoğlu camii içindeki büyük saatin bire bir aynısı kilise de varmış.

Ohan Çorbacı Aslanyan Efendi (1784-1874): Bozok Mutasarrıfı Çapanoğlu Süleyman Bey’in (ölm. 1813) hazinesini (Hazine-i Hassa) idare eden, harcamalarını yapan, kayıtlarını tutan, Çapanoğlu Büyük Camiinin inşasında da harcamaları titizlikle takip eden kişidir, kâhyasıdır. Büyük usta Nağaş Simon’un torunudur. Çapanoğlu beylerinin en kuvvetlisi Süleyman Bey, Ermeni sanatkâr ve tüccarlarına çok cesaret vermiş, kendi yanında bile yaşamalarına müsaade etmişti. Süleyman Bey’in zamanında Çapanoğlu beyleri ile ticarete başlayarak büyük servet yapmıştı. Bankalarla çalıştılar ve dünyaya açılmaya başladılar. Ohan Arslanyan Yozgat’ın ileri gelenleri arasındaydı. Aslanyan ailesi şehirde Çapanoğulları kadar tanınmış bir aileydi. Çapanoğlu ailesi himayesinde nüfuz ve otorite sahibi oldular. Ermeni cemaatine çok hizmetler vermişlerdi. Bunlar Ermeni cemaatinin de en çok bağış yapan üyeleriydiler. Ohan Çorbacı (Aslanyan) zamanında çok sayıda Ermeni sanatkâr ve tüccar geldi Yozgat’ın etrafındaki köylere yerleştiler.

Çok varlıklı olan Ohan Çorbaçı sonraları Camii Kebir’in (Çapanoğlu camii) bütün aydınlatma giderlerini üstlenmiştir. Dikkat buyurun, bir Müslüman mabedinin aydınlatma giderini bir Hristiyan vatandaş yükleniyor. Ohan Çorbacı, Sarıhamzalı ve Kavadya da kiliseler yaptırır ve Yozgat’ta yaşayan Türk ve Ermeni tüm ihtiyaç sahiplerine de yardımda bulunan hayırsever birisiydi.

65 yaşında, çok zeki görünen sert tavırlı birisiydi. Bir sanatkâr değildi ama zenginliğinin bilincindeydi. Zira bu konak kimin diye sorduklarında Ohan Çorbacının, bu han kimin diye sorduklarında Ohan Çorbacının, bu köşk kimin diye sorduklarında hep Ohan Çorbacının derlerdi. Bu gün etnografya müzesi olarak kullanılan Nizamoğlu Konağı Ohan Çorbacının konağıydı. Çapanoğullarının sayesinde çok varlıklı biri olmuştu. Sanki Yozgat’ın bir bölümü bu zengin aileye aitti. Zaman zaman Süleyman Bey ile meclis yapar sorunları görüşürler fikir teatisinde bulunurlardı. Hem Tükler hem Ermeniler Ohan Çorbacıya çok saygı gösterirlerdi. Yaptırdığı Ermeni okullarının tüm giderlerini ve öğretmenlerin maaşlarını da Ohan Çorbacı karşılardı. Kendine uğraşı olarak Ermenilerin giydiği feslerin üzerine taktıkları gümüş haçlardan yapardı.

XIX. yy. ikinci yarısında, Ohan Arslanyan’ın (1784-1874) bağışıyla Ruhani Önderlik binasının avlusunda daha ziyade Yozgat Merkez Okulu diye anılan Ermeni okulu tesis edilir. Hayırsever Arslanyan kiliseden Taş Han köprüsüne uzanan yolun iki yanında yer alan dükkânları da inşa ettirir. Bu dükkânların geliri kilise ve okulun masraflarını karşılamak için kullanılır. Ermeniler, durumu iyi olan, kapısında işçi çalıştıran ve açları doyuranlara “çorbacı” derler, insanlara çorba içiren anlamında. Arslanyan da, çorbacı konumuna ulaşmıştı. En önemlisi de Osmanlının en büyük ayanı Çapanoğlu ailesi ile Yozgat Ermenileri arasındaki iletişimi sağlamaktaydı. Şehirde birçok inşaat yapıyor, Çapanoğulları adına Yozgat sancağının aşar vergisini devletten satın alıyordu.

Ermeniler, Çapanoğullarının uyguladığı özendirici politikalarla şehre yerleşmişler ve kısa sürede Ermeni nüfusu büyük artış göstermişti. Ermeniler, Çapanoğullarının iyiliklerinden çok faydalandılar. Yozgat ve çevresinde 48 Ermeni köyü vardı bunların bazıları kendi dillerini bile kaybetmişlerdi ama geleneklerini korumuşlardı. Ermenilerin bulunduğu köyler şunlardı. Yozgat merkez, Akdağmadeni, Armağan, Alaca, Pöhrenk/Gümüşkavak, Karahallı, Karayakup, Karaçayır, Karabıyık, Kızılcaova, Kumkuyu, Danışman, Danyalyenbağ, Yahyalı, Elekçiler, Eğlence, Taşlıgedik, Terzili,İgdeli,İncirli, Ürneç/Konuklar, İkikariye, Göveçli, Gürden/Yazıkışla, Mağaroğlu/Şerefoğlu, Mansuroğlu, Melez, Menteşe, Uzunlu, Çat büyük, Çat küçük, Çat mırıklar, Çatak, Çakmak, Çokradan, Belören, Bebek, Boğazlıyan, Burunkışla, Rumdigin/Felahiye, Saatlı, Sarıhamza, Sazlı, Saray, Sığırkuyruğu, Sungurlu, Derihamza, Keller/ Yenipazar, Köhne/Sorgun, Kediler/Armağan, Kahya, Kürkçüler, Tahralı. Ahmet Paşanın oğlu Süleyman Bey (Mustafa Paşanın kardeşi) zamanında Yozgat’ın nüfus çok artmıştı.

Agop Dilaçar Martayan: Dilaçar, büyük usta Nağaş Simon ustanın torunu Ohan Aslanoğlu’nun torununun oğludur. Yani, torunun, torunun, torunu. Ohan Efendi(Aslanyan), Agop Dilaçar’ın da anne tarafından büyük dedesi oluyor. Agop Martayan İstanbul 22 Mayıs 1895 tarihinde İstanbul Büyükdere’de doğar (22 Mayıs 1895 – 12 Eylül 1979). Türk dili üzerine uzmanlaşmış Türkiye Ermeni’si dilbilimcidir.

İlk ve orta öğrenimini Gedikpaşa’da, Amerikalı misyonerlerin açtığı bir okulda tamamlar. 1915’de Robert Koleji bitirir. Lisanlara karşı meyli vardır, Ermenice ve Türkçenin yanı sıra İngilizce, Yunanca, İspanyolca, Latince, Almanca, Rusça ve Bulgarcadan da anlar. Birinci Cihan Harbinde Mülazim-i Evvel (yedek zabit) olarak askere alınır. Kafkas cephesine yollanırsa da komutanları o hassas coğrafyada vazife yapmasını mahzurlu bulurlar. Suriye’ye kaydırılır. Burada M. Kemal ile tanışır ve önü açılır.

Birinci Cihan Harbi... Suriye Cephesi... Asteğmen Agop Martayan Halep’te İngiliz subayları ile görüşüp konuştuğu için gözaltına alınır. Esirlerle temas affedilmez bir suçtur. Sadece bizde değil bütün dünyada... Onu ihanet-i vataniye suçu ile zincire vurur, alır götürürler Şam’a. Belki de divan-ı harbe verilecektir. Kendi kendine “ben bittim demek ki buraya kadarmış” der

Olan olmuştur artık, ifade verirken alttan almaz. Barbarlık der, eziyet der, medeniyetsizlik der ki bunlar da ayrıca suçtur. Komutan pek kulak vermez, gözü koltuğu altındaki kâğıtlardadır. Ellerini çözdürür, tabancasını iade eder, çay ısmarlar. Agop’un Lâtin harfleri ile tuttuğu müsveddeleri inceler, sorular sorar. “Yine gel konuşalım” der ve asteğmeni rahatlatıp uğurlar.

Agop şaşkındır. Onun Mustafa Kemal olduğunu bilmiyordur daha. Savaşın ardından bir süre Robert Kolej’de İngilizce öğretmenliği yapar. Sonra Beyrut’ta bir Ermeni okuluna müdür olur. Ermeni gazetesi Luys’un Genel Yayın Yönetmenliğini de üstlenir bu arada. Kendini Türkiye’de emniyette hissetmemiş olmalıdır ki Sofya’ya kaçar, Svabodan Üniversitesi’nde doğu dilleri okutmaya başlar. Ermeni gazetelere yazılar da yollamaktadır. Sonra ne olursa olur, TC ile arası açılır, vatandaşlıktan çıkarılır.

22 Eylül 1932 tarihinde Dolmabahçe Sarayı'nda, Mustafa Kemal Atatürk'ün başkanlığında gerçekleştirilen I. Türk Dil Konferansı'na İstepan Gurdikyan ve Kevork Simkeşyan ile birlikte dil uzmanı olarak davet edilir. Ancak, Agop’un yurda girmesi kâbil değildir. M. Kemal ısrarcıdır. Sofya Konsolosluğunu ayağa kaldırır. Konsolos usulsüz olmasına rağmen vize vermekle kalmaz, eline ‘kolaylık gösterilsin. M. Kemal’in hususi davetlisidir” şeklinde bir mektup sıkıştırır. Dolmabahçe Sarayında mevzu Türk dilidir. Davetliler arasında soydaşları İstepan, Kevork, Mihran, Bedros ve Hrant Efendileri görünce içi rahatlar.

M. Kemal Birinci Türk Dil Konferansı’nda ona Türk Dil Derneği Başuzmanlığı ve ilk Genel Sekreterlik ünvânlarını bağışlar. 1934’te Soyadı Kanunu kabul edilince, Türkçe ile ilgili yaptığı çalışmalarından ötürü Mustafa Kemal Atatürk tarafından kendisine "Dilaçar" soyadı verilir. Bu adı yaşamı boyunca Atatürk ve Türkçe sevgisiyle birlikte taşımış, o da Mustafa Kemal Paşa için Atatürk soyadını önermişti. Agop Martayan Dilaçar, ölene kadar TDK’nın ‘Genel Yazmanı’ olarak vazife yapar. İlk kurultayda “Türk, Sümer ve Hint dilleri arasındaki rabıtalar” hakkında bir bildiri sunar. Türkçeye ve Türkiye’ye tutkun bir bilgindi. Atatürk’e, Türk Devrimine yürekten bağlıydı; anadili Türkçe olanların kimisi de Türkçeyi onun gibi sevseydi, Dil Devriminin önüne dikilmezlerdi.

İşini o kadar çok sevmişti ki “Yaşamım burada, Türk Dil Kurumu’ndaki masamda bitsin isterim” demişti. Yazık ki bu isteği gerçekleşmedi; 1979 yazında dinlenmek için gittiği İstanbul, Büyükdere de hastalandı. Cerrahpaşa Hastanesine kaldırıldı ve 12 Eylül 1979’da 84 yaşındayken öldü. Toprağı bol olsun. İşte size dededen toruna gurur duyulacak 250 yıllık bir geçmiş.


09.07.2018







Sosyal  Medyada  Paylaş

     
YAZARIN DİĞER YAZILARI
OKUR YORUMLARI
ÇAPANOĞULLARI HADİSESİ BİR İSYANMIDIR? - 2 -
sizlerin desteği ile gerçeklerin ortaya çıkması ve simdi de herkes tarafından okunup öğrenilmesi tarihteki karanlık bir sayfanın aydınlanması çok güzel sizin derin bilgileriniz ,akrabalarınızın büyüklerinden duyup derledikleri ve yazarın yaptığı arastırmalarını sürükleyici bir dille anlatması ile güzel bir eser olmuş emeği geçen herkesin ellerine ve emeğinize sağlık,
Dişhekimi Ahmet Danıska -- 18.07.2012 11:53
ÇAPANOĞULLARI HADİSESİ BİR İSYANMIDIR? - 1 -
Günümüze denk düşen çok mu çok güzel bir yazı, Yalnız ben bu yazınızı facebook sayfasında paylaşackidim izniniz olursa paylaşma olanağımız olurmu.selamlar.
mahmut erdem -- 16.07.2012 14:31
ÇAPANOĞULLARI HADİSESİ BİR İSYANMIDIR? - 1 -
Sayın Çapanoğlu değişik konulardaki köşe yazılarınızı ilgi ile okuyorum.Halis ağa ve Gıyasettin ağa ile ilgili anlattıklarınız ibret verici.Yinede yazılarınızda geçmişi gözlerden saklanan tarihimizdeki Çapanoğulları ile bilhassa Usat romamnında anlatılan Yozgat veya Çapanoğlu isyanı diye anılan olaylarla ilgili eğer bu güne intikal etmiş belge veya anı vesaire varsa bilhassa bu konularda bir şeyler okumak,öğrenmek ihtiyacındayız.Yazılarınız da bu konulara öncelik verirszeniz bir ihtiyaca cevap vereceksiniz.İyi çalışmalar dilerim.
SELMA -- 14.07.2012 10:21
ÇAPANOĞULLARI HADİSESİ BİR İSYANMIDIR? - 1 -
Abdulkadir bey.Anlayajnlar için çok isabetli bir yazı olmuş.Anlamayanlara zaten davul zurna az.Yazının sonu da cuk oturmuş.Hani bir ata sözümüz vardı.Gitti ağalar paşalar...
Meydan kimlere kaldı.Hürmetlerimle.
Şinasi Barutçu -- 13.07.2012 14:41
ŞU ÇERKEZ ETHEM FİLMİ
Apdülkadir Bey
Sn.Kandur'un Amerika'da eğitim görmüş, yaşamış ve oldukça donanımlı Çerkez kökenli bir kişi olduğu görülmektedir.Yozgat'ta film çekmek istemesi, en iyi niyetle sağlam bir senaryoya sahip bir belgesel çekmek hevesine dayanabilir. Bir diğer niyet,Çerkez Ethem'i onurlandırmak ya da aklamak olabilir. Çerkez Ethem, Yozgat'ı soymakla kalmamış, şehrin ruhunu çalmıştır. O Yozgat'ı bitirirken, Yozgat'a yaptıkları da onu bitirmiştir. Resmine baktığımda Sn. Kandur'u, baştan kaybedebileceği belli olan böyle bir işe para ve emek harcayacak birine hiç benzetemedim. Batılı malum güçler, Kürt kardeşlerimizden sonra Çerkezlere mi el atacaklar demeye ise dilim varmıyor. Yanlış düşünüyorum... Biz hepimiz bu vatanın çocuklarıyız. Dünya'da saf bir ırk yoktur. Hepimiz akraba ya da hısımız. İncile göre; en saf kabile sayılan İsrail bile daha ilk oluşumu sırasında Amoritler, Hititler, Kuşitler ve başkalarıyla karışmışlardır (A. Koestler, Onüçüncü Kabile, S. 230).
Saygılarımla
Prof.Mehlika Filiz ULUSOY -- 28.06.2012 13:12
ŞU ÇERKEZ ETHEM FİLMİ
Sayin Capanoglu,

Ben de buyuk buyukanne tarafindan cerkez sayilabilen ama ayni zamanda Yozgat'li bir memleketsever olarak yasanan drami kolay unutmamamiz gerektigini belirtirim.
Gerekirse kendilerine STK'larca da uyarida bulunarak bu memleketin cektiklerinin Cerkez Ethem vahsetiyle basladiginin ifade edilmesi vurgulanabilir.

Asil Yozgat'in artik daha fazla ivir zivira tahammulu de kalmadi.

Saygilar.
Sibel Oktay -- 26.06.2012 15:51
O GÜN BABALAR’IN GÜNÜ
Evet sn.Capanoglu, baba ile buyuyebilmek cok kiymetli...Babalar gununu de bu vesileyle kutlariz.

Gelelim Jane'in sevgilisi,kanserlinin kocasi ve oglanin babasina...Bir tokatta ben atardim gorseydim.Allahtan bu civarlardan degilmis(!).

Kariyi kanser etti,gonderdi oteye,Jane'i kandirdi,ziril ziril yikti,gecti.Eh bari ogluna baba olsunda hayirsiz, bir dunya degeri aliversin(?)...
Bu hikayeden sanki buralarda da varmis gibi(???).
Sibel Oktay -- 14.06.2012 16:26
Zakkumcu Ziya bey ve Koronerci Canan Hanım
Abdülkadir Bey
Ziya Bey'in zakkumla ilgili Türkiye'de uğraş verdiği dönemde ben de bizzat İstanbul'da yaşayan rahmetli teyzemden şunu nakletmek isterim. Teyzemin apartman komşusu olan bir hanımın bacaklarında sürekli açılmakta olan yaralar vardır. Buna bir çare bulunamayınca Ziya Beye giderler. Ziya Bey bir solüsyon verir ve bacağı bu sıvıyla her gün pansuman etmelerini söyler. Teyzem pansuman işini üstlenir. Bir süre sonra yaralar tamamen kapanır.

Altmışlı yaşlarımın başlarında total kolesterol değerlerim yükselmeye başladı ve 340 mg/dl olunca bana bir ilaç başlandı. Bu ilacı aldıktan kısa bir zaman sonra kemiklerimde, kaslarımda ağrılar hissetmeye başladım. Yürürken düşmeye başladım. Düşmeler haftada ikiye-üçe çıktı. Herkes tansiyonunuz mu düştü diye yardıma koşuyordu. Oysa bilincim açıktı. Ellerimin ve dizlerimin üstüne düşerek başımı koruyordum. Sanki ayaklarımın mekandaki yerini kaybetmiştim. Ayak bileklerim çalışmıyordu. İki ay içinde kendi kendime ilacı bıraktım. İlacın yan etkileri iki-üç ay devam etti. Bu düşmelerden diz eklemlerim zarar gördü. Bir diyetisyene giderek sekiz kilo verdim. Üç ay içine total kolesterolüm 230'a düştü.
Yorum sizin...
Saygılarımla

Mehlika Filiz Ulusoy -- 05.06.2012 19:45
ATATÜRKÜN KEHANETLERİ
Sayin Capanoglu,elinize,agziniza,yüreginize saglik.Bu bir hizmettir bitmesin.Bu bir sevgidir sönmesin.Bu bir yüceliktir inmesin.Bu bir derstir ezberllensin.Bu bir vatan sevgisidir ölmesin. Kalbimle,sevgi ve sayilarimi bildiririm.
Latif Gürler -- 05.06.2012 09:38
ATATÜRKÜN KEHANETLERİ
Sayın Abdülkadir bey.Bir ara kurandaki 19 mucizesi dediler.Sonra Atatürkün hayatındaki 19 mucizesi dediler.Mucize 9 rakamının kendisindedir.Hesap hatalarında,son rakamın içinde 9 rakamı varmı diye kontrol edilir.Varsa işlemi baştan kontrol etmek gerekir ki muhasebeciler buna takdim tehir derler.Bence Atatürkün asıl mucizeleri onun bizlere bıraktığı ilkelerdedir.General Mac Arthur onun nasıl bir deha olduğunu ne güzel anlatmış.Onun bu yazısını bize aktardığınız için teşekkürlerimi arzeder saygılar sunarım.
BOZOKLU BOZKURT -- 25.05.2012 11:54
YAZARA GELEN DİĞER OKUR YORUMLARI
Yozgat Gökhan BALCI
YOZGAT GAZETESİ WEB SİTESİ Yayın başlangıcı Mart 2006
YOZGAT Gazeteclik, Matbaacılık ve Reklamcılık Ltd.Şti. Kurucusu : Osman Hakan KİRACI
© Copright (Tüm Hakları Saklıdır. ) izin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılmaz
Tel : 0 (354) 212 46 46 Sitemiz Basın Meslek ilkelerine uymayı taahhüt eder. / yozgatgazetesi@yahoo.com
FAX: 0 (354) 217 49 00